Baza wiedzy

Słownik pojęć: uzależnienia behawioralne

25 najważniejszych terminów wyjaśnionych prostym językiem.

Krótkie, przystępne wyjaśnienia pojęć, które pojawiają się w rozmowach o uzależnieniach behawioralnych i ich leczeniu.

ACT (terapia akceptacji i zaangażowania)
Nurt psychoterapii uczący przyjmowania trudnych myśli i emocji bez podążania za nimi oraz działania zgodnego z własnymi wartościami. Pomocny w radzeniu sobie z głodem czynności.
Biofeedback
Trening, w którym osoba widzi w czasie rzeczywistym sygnały własnego ciała (np. rytm serca, oddech) i uczy się je świadomie regulować.
CBT (terapia poznawczo-behawioralna)
Najlepiej przebadany nurt psychoterapii uzależnień behawioralnych. Pracuje z myślami, emocjami i zachowaniami, które podtrzymują nałóg.
CRAFT
Podejście (Community Reinforcement and Family Training) uczące bliskich takich sposobów reagowania, które zwiększają szansę, że osoba uzależniona podejmie leczenie.
Dialog motywujący
Sposób prowadzenia rozmowy terapeutycznej, który wzmacnia własną motywację do zmiany, bez nacisku i moralizowania.
Dopamina
Neuroprzekaźnik związany z układem nagrody. Sygnalizuje mózgowi, że coś jest ważne i warto to powtórzyć.
FOMO
Lęk przed tym, że coś nas ominie (ang. fear of missing out). Napędza kompulsywne sprawdzanie telefonu i mediów społecznościowych.
Głód czynności
Silna, trudna do opanowania potrzeba wykonania czynności, np. zagrania, sprawdzenia telefonu czy zrobienia zakupów. Zwykle mija po kilkunastu-kilkudziesięciu minutach, jeśli się za nim nie podąży.
Higiena cyfrowa
Świadome zasady korzystania z technologii: strefy i godziny bez telefonu, ograniczenie powiadomień, telefon poza sypialnią.
Hipnoterapia
Praca terapeutyczna w stanie głębokiego skupienia i relaksacji, w którym osoba zachowuje świadomość i kontrolę.
Kompulsywne zachowania seksualne
Zaburzenie (ICD-11: 6C72) polegające na utrwalonym wzorcu nieudanych prób kontrolowania intensywnych impulsów seksualnych, mimo szkód.
Loot box
Wirtualna skrzynka z losową nagrodą w grach. Mechanizm podobny do hazardu, szczególnie ryzykowny dla młodych osób.
Neurofeedback
Odmiana biofeedbacku oparta na sygnale EEG. Trening wzmacniania wzorców aktywności mózgu sprzyjających spokojowi i koncentracji.
Nawrót
Powrót do dawnego wzorca zachowań po okresie zmiany. Zwykle poprzedzony etapem emocjonalnym i myślowym.
Odgrywanie się
Powracanie do gry, by odzyskać przegrane pieniądze. Jeden z najbardziej charakterystycznych objawów zaburzenia hazardowego.
Psychoseksuologia
Dziedzina łącząca psychologię i seksuologię. Zajmuje się m.in. kompulsywnymi zachowaniami seksualnymi i trudnościami w intymności.
QEEG
Ilościowa analiza zapisu EEG. W wersji 4-punktowej sygnał rejestruje się z czterech miejsc na głowie. Pomaga planować trening neurofeedback.
Sytuacja wysokiego ryzyka
Okoliczność, w której szczególnie łatwo o powrót do czynności, np. wypłata, mecz, kłótnia, samotny wieczór, alkohol.
tDCS
Przezczaszkowa stymulacja prądem stałym o niskim natężeniu. Stosowana wspierająco, po kwalifikacji i wykluczeniu przeciwwskazań.
Uzależnienie behawioralne
Utrwalony wzorzec powtarzania czynności, nad którą traci się kontrolę i która trwa mimo szkód. Inaczej: uzależnienie od czynności.
Układ nagrody
Sieć struktur mózgu odpowiedzialnych za motywację i uczenie się przez nagrodę. W uzależnieniach ulega rozregulowaniu.
Współuzależnienie
Stan bliskich osoby uzależnionej, którzy w odpowiedzi na nałóg rozwijają własne trudności: kontrolowanie, nadmierną odpowiedzialność, lęk, izolację.
Wpadka
Jednorazowy epizod powrotu do czynności, po którym osoba wraca do planu zmiany. Szybka reakcja zmniejsza ryzyko nawrotu.
Zaburzenie hazardowe
Diagnoza ICD-11 (6C50) opisująca utratę kontroli nad graniem na pieniądze, nadawanie mu priorytetu i kontynuowanie mimo szkód.
Zaburzenie związane z grami
Diagnoza ICD-11 (6C51) dotycząca grania w gry cyfrowe lub wideo, nad którym traci się kontrolę, mimo negatywnych konsekwencji.

Więcej w artykule Czym są uzależnienia behawioralne?

Pierwszy krok jest najtrudniejszy. Nie musisz robić go sam.

Zadzwoń lub napisz - odpowiemy dyskretnie i zaproponujemy termin konsultacji w Nowym Targu albo online.